مبارزه برای سلطه و رهبری در هوش مصنوعی (بخش ۲ – هوش مصنوعی در درگیری اوکراین)
پیش‌بینی: «طرح‌واره‌های آینده جهانی» (بخش ۱ – ۹ فوریه ۲۰۲۶، بخش ۲ – ۱۳ فوریه ۲۰۲۶).
س. دراگان:
در اواخر اوت ۲۰۲۶، مرحله‌ای خطرناک از یک مبارزه بزرگ برای قدرت در مقیاس جهانی آغاز می‌شود. این ممکن است با مبارزه برای سلطه و رهبری در هوش مصنوعی مرتبط باشد. این دوران به‌شدت انفجاری خواهد بود…
در تأیید بخش ۱، مورخ ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶، به نقش رو به رشد هوش مصنوعی (AI) در جنگ مسلحانه در درگیری اوکراین اشاره شد.
اما پایه فنی هوش مصنوعی برای کاربرد آن اهمیت دارد؛ پایه‌ای که بدون آن هوش مصنوعی از کار می‌افتد. و در اواخر اوت ۲۰۲۶، مرحله‌ای خطرناک از مبارزه بزرگ برای سلطه و رهبری در هوش مصنوعی از طریق نابودی پایه فنی هوش مصنوعی آغاز شد؛ یعنی با تضعیف دشمن.
برای نخستین بار، این رویه ــ یعنی حملات گزینشی به مراکز داده ــ در بهار ۲۰۲۶ توسط نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در منطقه خلیج فارس آغاز شد.
این تجربه، به‌عنوان تلاشی برای به‌دست گرفتن «رهبری در هوش مصنوعی»، در اوایل پاییز ۲۰۲۶ در درگیری اوکراین اهمیت یافت.
در ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶، یک مرکز داده متعلق به «بی-موبایل» در کی‌یف در گزارش وزارت دفاع روسیه در میان اهداف معمول ــ مراکز لجستیکی، انبارها و تأسیسات صنعتی ــ ظاهر شد. شش روز بعد، وزارت دفاع از حمله به «مرکز داده دی نوو» خبر داد. در ۲۳ سپتامبر، نیوتلکو و یونایتد دی‌سی هدف قرار گرفتند و روز بعد، مراکز مخابراتی «کی‌یف‌استار» و «پارکووی». در ۲۶ و ۲۷ سپتامبر، پهپادها به دفتر فنی وودافون حمله کردند. در ۳۰ سپتامبر، یک مرکز تجاری در اودسا هدف حمله قرار گرفت که بنا بر برخی گزارش‌ها، یک مرکز داده بزرگ نیز در آن قرار داشت.
مراکز داده اوکراین تأسیساتی با کاربرد دوگانه هستند. تقسیم‌بندی زیرساخت دیجیتال به «غیرنظامی» و «نظامی» اکنون تا حد زیادی مشروط است. وزارت دفاع روسیه کارکرد یکسانی را به اهداف مورد اصابت نسبت داد: ذخیره‌سازی، پردازش و انتقال داده‌ها، از جمله داده‌های اطلاعاتی، و نیز بهره‌برداری از تجهیزات شبکه در راستای منافع نیروهای مسلح اوکراین.
حملات به مراکز داده اوکراین منطق مشخصه مرحله جدیدی از جنگ زیرساختی را نشان می‌دهد. تا همین اواخر، کارزار روسیه علیه زیرساخت اوکراین را می‌شد محروم‌سازی نظام‌مند دشمن از منابع مادی لازم برای انجام عملیات نظامی توصیف کرد: برق، سوخت، حمل‌ونقل، محصولات صنعتی و غیره.
ظاهر شدن مراکز داده در میان اهدافی که به‌طور منظم نام برده می‌شوند، نشان‌دهنده گذار به سطح بعدی و ظریف‌تر است. در نظریه نظامی مدرن، از آن با عنوان «جنگ نابودی سامانه‌ها» یاد می‌شود ــ سامانه‌هایی که با هوش مصنوعی توانمند شده‌اند.
نیروهای مسلح پیشرفته از نظر فناوری، شبکه‌ای پیچیده از منابع اطلاعاتی، سامانه‌های ارتباطی، ظرفیت پردازشی و توانایی‌های ضربتی را تشکیل می‌دهند. چنین سامانه‌ای نه‌چندان با نابودی نظام‌مند یگان‌های رزمی منفرد، بلکه با هدف قرار دادن گره‌های حیاتی که جریان اطلاعات و اعمال فرماندهی از طریق آن‌ها صورت می‌گیرد، می‌تواند از تعادل خارج شود. و هوش مصنوعی اکنون در این سامانه نقش مهمی دارد.
در حالی که نیروهای مسلح اوکراین، با حمله به مراکز داده و مراکز پردازش داده، توانایی‌های هوش مصنوعی را محدود می‌کنند و از این طریق می‌کوشند مشکلات جدی برای جمعیت غیرنظامی ایجاد کنند.
در ۸ اکتبر ۲۰۲۶، یک پهپاد اوکراینی به مرکز داده یاندکس در شهر ساسوفو، منطقه ریازان، حمله کرد. فعالیت این مرکز متوقف شد و اختلال‌هایی در برخی خدمات شرکت گزارش شد. کمیته تحقیقاتی روسیه این حمله به مرکز را به‌عنوان اقدام تروریستی بررسی می‌کند.
در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، پهپادهای نیروهای مسلح اوکراین به یک مرکز داده یاندکس در ولادیمیر حمله کردند. فعالیت این تأسیسات متوقف شد. کاربران برنامه‌های این شرکت در روسیه، قزاقستان و قرقیزستان از اختلال شکایت کردند. بعدتر، مشکلات خدمات شرکت به پروژه‌های شریک ــ دودو، وکوسنو ای توچکا و شماری از شرکت‌های دیگر ــ گسترش یافت و آن‌ها نیز اختلال گزارش کردند. یاندکس در حال پیکربندی مجدد خدمات خود است و کارشناسان خاطرنشان می‌کنند که بازگرداندن کامل زیرساخت می‌تواند بسیار پرهزینه باشد.
باید توجه داشت که حمله به مرکز داده یاندکس پیش‌تر سومین حمله بود. الدار مورتازین، تحلیلگر ارشد گروه پژوهش موبایل، خاطرنشان می‌کند که بازسازی زیرساخت آسیب‌دیده برای شرکت بسیار پرهزینه خواهد بود. مورتازین توضیح داد: «حمله اول به یک مرکز داده اصابت کرد که در آن یک ابررایانه ــ یکی از چندین ابررایانه ــ قرار داشت. خدمات کاربری بسیار کمی در آنجا وجود داشت. دومی از پیش برای مردم عادی محسوس بود. سومی نشان می‌دهد که آن‌ها با افزونگی داده‌ها مشکل داشتند. بازسازی همه این‌ها آسان نخواهد بود. حتی پیش از افزایش قیمت کارت‌های گرافیک، کمبود حافظه و تحریم‌ها، نخستین ابررایانه یاندکس حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون دلار هزینه داشت. اکنون، با در نظر گرفتن تمام جزئیات، این رقم ۳۵ تا ۴۰ میلیون دلار و ۱٫۵ تا ۲ سال کار است.»
رسانه‌های اروپایی فرصت استفاده از حملات نیروهای مسلح اوکراین به یاندکس را در جنگ اطلاعاتی و تبلیغاتی برای ساختن اخبار جعلی درباره «کاهش فعالیت ربات‌های ترول» از دست ندادند.
یاروسواف وولسکی، تحلیلگر نظامی لهستانی، در شبکه‌های اجتماعی نوشت که پس از حملات نیروهای مسلح اوکراین به مراکز داده یاندکس، فعالیت ربات‌های ترول حامی روسیه در شبکه‌های اجتماعی کاهش یافته است: حساب‌های «لهستانی» کمتری علیه اوکراینی‌ها و حساب‌های «اوکراینی» کمتری که لهستانی‌ها را «آزار می‌دهند» وجود داشت. او همچنین گفت شبکه‌های اجتماعی کاهش شدیدی را در حمایت از حزب آلترناتیو برای آلمان (AfD) و نیز جنبش «آمریکا را دوباره عظیم کنیم» (MAGA) مرتبط با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ثبت کردند.
این اطلاعات سپس در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها منتشر شد و زلنسکی نیز درباره این موضوع اظهار نظر کرد. او در جریان سخنرانی در افتتاحیه مجمع امنیتی ورشو گفت که پس از حملات به مراکز داده یاندکس، «ناگهان نفس کشیدن در بسیاری از پلتفرم‌های شبکه‌های اجتماعی آسان‌تر شد» زیرا تعداد ربات‌ها کمتر بود. او گفت: «و روشن است که این ربات‌ها از کجا آمده بودند، اگر وقتی یاندکس از کار افتاد، ناپدید شدند.»
بعدتر، این اطلاعات درباره ارتباط میان حملات به یاندکس و تغییرات در فعالیت ربات‌های ترول حامی روسیه جعلی شناخته شد، و خود توماش زدخوفسکی اذعان کرد که نمی‌دانست دقیقاً چه کسی نموداری را که منتشر کرده بود، تهیه کرده است.
پرتال وب محبوب لهستانی و شرکت امنیت اطلاعات Niebezpiecznik.pl اشاره کرد که نمودار عجیب به نظر می‌رسید: در ۱۱ اکتبر، داده‌های ۱۵ اکتبر را نشان می‌داد. متخصصان احتمال دادند که این نمودار توسط هوش مصنوعی ایجاد شده باشد.
در همین حال، تحلیلگران مؤسسه پژوهشی دولتی و اپراتور داده لهستان، NASK، اعلام کردند که هیچ ارتباطی میان حملات یادشده و کاهش فعالیت حساب‌هایی که اطلاعات نادرست منتشر می‌کنند، نمی‌بینند.
پس از انتشار داده‌های نادرست، پورتال آنلاین محبوب مالی و اقتصادی لهستان Wyborcza.biz از خوانندگان بابت اطلاعات غلط عذرخواهی کرد. تیم تحریریه اعلام کرد: «ما ابتدا در متن از کارشناس نظامی، یاروسواف وولسکی، نقل‌قول کردیم. با این حال، او سخنان خود درباره کاهش اطلاعات نادرست روسیه را پس گرفت. از طرف تیم تحریریه Wyborcza.biz، بابت گمراه کردن خوانندگان از آنان پوزش می‌خواهیم.»
توسعه پایه فنی و انرژی برای پیشبرد هوش مصنوعی، هنگامی که تلاش‌ها در سطح بین‌المللی با هم ترکیب شوند، مؤثرتر است.
در مجمع هفته انرژی روسیه (REW-2026)، کیریل دیمیتریف ــ نماینده ویژه رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه در امور همکاری‌های سرمایه‌گذاری و اقتصادی و رئیس صندوق سرمایه‌گذاری مستقیم روسیه (RDIF) ــ اظهار داشت: «روسیه و ایالات متحده روی پروژه‌های مشترک در زمینه مراکز داده کار می‌کنند و همچنین امکان استفاده از ظرفیت نیروگاه‌های هسته‌ای روسیه را بررسی می‌کنند.»
طرفین هنوز پروژه‌های مشخص ساخت‌وساز را اعلام نکرده‌اند، اما زمینه را برای همکاری آینده فراهم کرده‌اند: نیروگاه‌های هسته‌ای می‌توانند منبعی قابل اعتماد از انرژی برای مراکز داده بزرگ و در نتیجه برای توسعه بیشتر هوش مصنوعی باشند.
این نمود بارزی از تعامل آمریکا و روسیه در «مبارزه برای سلطه و رهبری در هوش مصنوعی» است: طرح‌های بزرگی برای ساخت مراکز داده مشترک در نزدیکی نیروگاه‌های هسته‌ای، به‌منظور ایجاد نظم نوین جهانی، در حال شکل‌گیری است.
ادامه موضوع ــ در بخش ۳.
