O restrukturyzacji rosyjskiej gospodarki od wiosny 2022 r. do wiosny 2023 r. po rozpoczęciu specjalnej operacji wojskowej

O restrukturyzacji rosyjskiej gospodarki od wiosny 2022 r. do wiosny 2023 r. po rozpoczęciu specjalnej operacji wojskowej

8 min czytania

Prognoza: Astrolog geopolityczna Swietłana Dragan o przyszłości Rosji dla kanału „FAMETIME TV” (opublikowano 16 kwietnia 2022 r.).

S. Dragan:

I sądzę, że tam (od wiosny 2022 r. do wiosny 2023 r.) przynajmniej ta część napięcia (w gospodarce) już słabnie. … Są tam nieco inne okoliczności…

… Rosja się zmienia, … zmienia się jej pozycjonowanie … do 2023 r. …

Ocena na luty 2023 r., rok po rozpoczęciu specjalnej operacji wojskowej

Stan gospodarki

PKB Rosji spadł w 2022 r. o 2,1%, co jest nieporównywalne z pesymistycznymi oczekiwaniami z ubiegłej wiosny. Wydatki gospodarstw domowych spadły o 1,8% w cenach stałych, natomiast inwestycje w środki trwałe wzrosły o 5,2% (te ostatnie obejmują również wydatki na produkcję systemów uzbrojenia).

Czynnikami, które umożliwiły uniknięcie spadku na dużą skalę, były rozszerzenie importu równoległego, wysokie ceny ropy, antykryzysowe działania rządu, faktyczna kontynuacja działalności przez wiele firm, które opuściły kraj, a także zwiększona produkcja w kompleksie wojskowo-przemysłowym — powiedział RBC Dmitrij Skrypnik, główny badacz Centralnego Instytutu Ekonomiczno-Matematycznego Rosyjskiej Akademii Nauk. „Jeszcze ważniejsze jest to, że moce produkcyjne zostały wykorzystane w wyniku wymuszonego tworzenia łańcuchów produkcyjnych opartych na krajowych producentach” — podkreślił ekspert. Według badań Instytutu Gajdara wykorzystanie mocy produkcyjnych w Rosji osiągnęło najwyższy poziom od początku lat 90. — 78,5% w październiku — co było nawet wyższe niż stopień wykorzystania przed rozpoczęciem specjalnej operacji i nałożeniem surowych sankcji — dodał.

Aparat państwowy, nauczony pandemią COVID, działał szybko, aby wesprzeć biznes i gospodarkę — uważa Anton Swiridenko, dyrektor Instytutu Wzrostu Gospodarczego im. Stołypina. „To, co wcześniej trafiało na eksport, zaczęło znajdować swoje miejsce w Rosji. Ponadto stało się jasne, że w zwykłym handlu nie można używać ani dolarów, ani euro, skutecznie przechodząc nawet na barter” — zauważył ekspert. Według niego ustanowienie nowej logistyki również okazało się skuteczne: „Są problemy na kierunku wschodnim, ale zaskoczeniem był korytarz południowy, przez który udało się zapewnić dostawy krytycznego importu”.

W 2023 r. gospodarka może powrócić do wzrostu do końca roku, zgodnie z prognozą Międzynarodowego Funduszu Walutowego oraz oczekiwaniami rządu i Banku Rosji. Istnieją jednak również ryzyka. Embargo na rosyjski eksport, w tym ropy, oraz legalny import, a także środki kontrsankcyjne pod koniec 2022 r. doprowadziły do gwałtownego zmniejszenia nadwyżki bilansu handlowego — zauważył Anton Tabach, dyrektor zarządzający ds. analizy makroekonomicznej i prognozowania w Expert RA. Do tego dochodzi zagrożenie wtórnymi sankcjami wobec krajów będących źródłami równoległego importu sprzętu i dóbr inwestycyjnych do Rosji — dodał Skrypnik.

Realne dochody obywateli

Pod koniec 2022 r. realne dochody rozporządzalne ludności Rosji zmniejszyły się o 1%, co można uznać za względny sukces nawet w porównaniu z wrześniową prognozą Ministerstwa Rozwoju Gospodarczego na poziomie minus 2,2%. Jednak w ciągu ostatnich dziewięciu lat, od 2014 r., od kiedy Rosstat prowadzi te statystyki według nowej metodologii, były tylko trzy nienastępujące po sobie lata, w których realne dochody rosły. Zadanie zapewnienia Rosjanom trwałego wzrostu dochodów pozostaje na razie nieosiągalne. W połowie lutego 2022 r. prezydent Rosji Władimir Putin polecił urzędnikom osiągnięcie wzrostu realnych dochodów rozporządzalnych o co najmniej 2,5% w 2022 r.

W 2023 r. realne dochody rozporządzalne prawdopodobnie wzrosną. W czwartym kwartale 2022 r. dochody wzrosły już o 0,9% w porównaniu z tym samym okresem 2021 r.. Dochody będą wspierane przez indeksację świadczeń socjalnych i rosnący niedobór siły roboczej. Konkurencja o pracowników prowadzi do wzrostu płac — zauważyli analitycy Banku Centralnego. Niemniej jednak, jak twierdzi Jewsej Gurwicz, szef Grupy Ekspertów Ekonomicznych, wymuszone zastępowanie importu zwiększa wolumen produkcji, ale obniża dobrobyt obywateli, ponieważ wiele krajowych produktów nie stanowi równoważnych zamienników dla marek, które odeszły.

Produkcja przemysłowa

Indeks produkcji przemysłowej również wykazał ujemną dynamikę w 2022 r., choć okazała się ona lepsza od wcześniejszych oczekiwań. Produkcja przemysłowa spadła w ciągu roku o 0,6% — Ministerstwo Rozwoju Gospodarczego oczekiwało spadku o 1,8%. Największy negatywny wkład w ogólny indeks przemysłowy wniosły przemysł motoryzacyjny oraz sektory zorientowane na eksport — produkcja chemiczna i przemysł drzewny.

Sektor naftowo-gazowy oraz produkcja gotowych wyrobów metalowych wniosły największy pozytywny wkład w wyniki indeksu. To ostatnie było częściowo związane ze wzrostem państwowego zamówienia obronnego w związku z operacją wojskową na Ukrainie: gotowe wyroby metalowe obejmują broń i amunicję.

W 2023 r. może ujawnić się opóźniony efekt sankcji: konieczne będą planowane prace konserwacyjne i odnowienia licencji, a przy tym nieuchronnie pojawią się trudności — uważa Swiridenko. „Stopień, w jakim przedsiębiorstwa będą mogły funkcjonować, będzie zależał od tego, jak szybko technologie i sprzęt zostaną faktycznie zastąpione” — mówi.

Budżet

Po deficycie budżetowym w 2022 r. wynoszącym 3,3 bln rubli, czyli 2,2% PKB, luka między dochodami a wydatkami w 2023 r. może być jeszcze większa — ostrzegają ekonomiści. Tabach oczekuje, że deficyt wyniesie 4,5–5 bln rubli „nawet przy braku nowych wstrząsów”, podczas gdy Dmitrij Polewoj, dyrektor inwestycyjny Loko-Invest, prognozuje deficyt na poziomie 4,1–4,5 bln rubli, wobec 2,9 bln rubli zaplanowanych w ustawie budżetowej. Polewoj wskazuje, że nie ma potrzeby „malować zbyt ponurego obrazu”: sytuacja budżetowa będzie gorsza od planowanej, ale nie będzie krytyczna. Aby ograniczyć deficyt, władze omawiają również jednorazową opłatę od przedsiębiorstw w łącznej wysokości 300 mld rubli.

Prognozy analityków dotyczące deficytu pogorszyły się po styczniowym raporcie Ministerstwa Finansów o wykonaniu budżetu, który wykazał 35-procentowy spadek dochodów i 59-procentowy wzrost wydatków w porównaniu ze styczniem 2022 r. Jednak o ile niedobór dochodów był częściowo techniczny — kwoty zwrotów VAT zostały przeniesione na pierwszy miesiąc kwartału — o tyle wzrost wydatków był zaskoczeniem, które nie zostało w pełni wyjaśnione: od wiosny 2022 r. Ministerstwo Finansów przestało szczegółowo ujawniać wydatki. Ministerstwo zwróciło jedynie uwagę na ponad pięciokrotny wzrost wydatków na zamówienia publiczne — do 1,3 bln rubli. Na dzień 20 lutego budżet wydał 5,1 bln rubli, czyli 17,3% rocznego planu.

W 2022 r., oprócz pożyczek, na pokrycie deficytu budżetowego trzeba było wydać ponad 2 bln rubli z Funduszu Dobrobytu Narodowego (FDN). Na początku 2022 r. pozostawało w nim nieco ponad 6 bln rubli dostępnych środków: juany, złoto i euro na rachunkach w Banku Rosji. Ministerstwo Finansów sprzedaje obecnie juany z FDN z powodu niedoboru dochodów z ropy i gazu, a rząd opracował już mechanizm zwiększenia obciążeń dla spółek naftowych: poprzez ograniczenie dyskonta rosyjskiej ropy względem Brent i wprowadzenie pewnych innych korekt, w 2023 r. zostanie dodatkowo pobrane z sektora naftowego 600 mld rubli. W rezultacie sprzedaż z FDN w celu pokrycia deficytu budżetowego ma zostać wstrzymana w drugiej połowie roku — ocenia Aleksander Isakow, główny ekonomista ds. Rosji w Bloomberg Economics.

Według Isakowa rząd faktycznie nie będzie miał problemów ze źródłami finansowania deficytu; jedynym rzeczywistym ograniczeniem, które należy uwzględnić, jest inflacja. Wyższe wydatki stwarzają ryzyko inflacyjne — napisało 9 lutego centrum analiz makroekonomicznych Alfa-Banku.

Bilans płatniczy i handel zagraniczny

W 2022 r. nadwyżka rosyjskiego bilansu płatniczego osiągnęła rekordowy poziom 227 mld dolarów, o 86% wyższy niż w 2021 r., według szacunków Banku Centralnego. Było to bezpośrednią konsekwencją sankcji nałożonych na Rosję, które z jednej strony ograniczyły import do kraju, a z drugiej doprowadziły do gwałtownego wzrostu cen ropy i produktów naftowych w pierwszej połowie roku, a tym samym do wzrostu wartości eksportu. Rolę odegrało również zablokowanie zagranicznych papierów wartościowych Rosjan w Euroclear, podobnie jak zakaz wycofywania przez rezydentów nieprzyjaznych krajów ich inwestycji i dochodów z Rosji, wprowadzony w odpowiedzi na zamrożenie międzynarodowych rezerw kraju.

Jednocześnie Rosji udało się skutecznie przekierować eksport ropy naftowej z Europy i Stanów Zjednoczonych do krajów azjatyckich — przede wszystkim do Indii, Chin i Turcji. Jeśli chodzi o import, od lata 2022 r. aktywnie się on odbudowywał, podczas gdy kraje takie jak Turcja, Armenia i Kazachstan, sądząc po danych pośrednich, reeksportowały do Rosji część zachodnich towarów, które przestały być dostarczane bezpośrednio do kraju z powodu ograniczeń sankcyjnych lub dobrowolnej rezygnacji zagranicznych dostawców.

Błędem jest postrzeganie ogromnej nadwyżki na rachunku bieżącym jako czynnika siły gospodarczej — podkreśla Isakow: pytanie powinno brzmieć, jak Rosja może wykorzystać tę zgromadzoną nadwyżkę, która w praktyce znajduje się na rachunkach w zagranicznych bankach. W 2023 r. bilans handlowy z pewnością będzie niższy niż w 2022 r. — mówi Swiridenko. „Nadwyżka będzie generowana głównie z Chinami, Indiami i Turcją. I najprawdopodobniej będzie ona w walutach krajowych. Jednocześnie import również będzie trzeba pozyskiwać z tych krajów, aby zapewnić szybkie dostawy” — rozumuje. Jednak Rosja obecnie nie kupuje z tych krajów tak dużej ilości towarów. Równoważenie przepływów walutowych i handlowych jest trudnym zadaniem — podsumowuje ekspert.

Ogólnie rzecz biorąc, sankcje, kontrsankcje i bojkoty ze strony szeregu zachodnich dostawców doprowadziły już do zasadniczej restrukturyzacji rosyjskiego handlu zagranicznego. Według szacunków Ministerstwa Rozwoju Gospodarczego udział nieprzyjaznych krajów w rosyjskim eksporcie towarów pod względem wartości zmniejszył się do 35%, w porównaniu z 58% na początku 2022 r., podczas gdy ich udział w całkowitych obrotach handlowych Rosji — eksporcie plus imporcie — spadł o 10 punktów procentowych do 45%. Bezpośredni eksport ze Stanów Zjednoczonych do Rosji, z wyłączeniem dostaw amerykańskich towarów z krajów trzecich, zmniejszył się w 2022 r. 3,7-krotnie — z 6,4 mld dolarów do 1,7 mld dolarów — według statystyk USA. Bezpośredni eksport z Unii Europejskiej do Rosji spadł 1,6-krotnie — z 89,2 mld euro do 55,2 mld euro. Na tym tle Chiny stały się głównym dostawcą towarów dla Rosji: ich udział w rosyjskim imporcie, według szacunków Renaissance Capital, wzrósł z 25% do 34%. Według chińskich danych celnych dostawy do Rosji wzrosły w 2022 r. o 12,8%, do 76,1 mld dolarów.

Ciąg dalszy nastąpi…

Podobne wpisy